Werom is it Eilauners in netieuwrtaal?

Schreeuwn troch Dyami Millarson

Ik hew it wes netieuwrtaal môke yn 2018 om it Eilauners, dat ik yn dat jier leerd hew, tò omschrieuwen. It wes netieuwrtaal leit in febjaun twisken taal en netieuwr fest. Dit is helendal de bedúeling fan it wes. Ik hew yn búeken ieuwr taaldeud leizen dat der in bjaun is twisken taal en netieuwr (Vanishing Voices, When Languages Die, Don’t Sleep There Are Snakes). In eeuwndersiek út 2012 het bewiisd dat der in febjaun (Ing. correlation) bestie twisken taaldiversiteit en netieuwrdiversiteit. Ik hew de aiste wein yn 2018 om deze kinnis tò tò passen op it Eilauners; ik hew syn dat der yn dy taal in febjaun bestie mooi it Wed, en derom hew ik it aik in Wedtaal af Wednetieuwrtaal naimd. Elke taal het wat mooi syn omjeeuwing, maar it Eilauners is besonder omdat it wat mooi it Wed het en it het dit heel stark om kultúer-historyse redenen. De minsken fan it Lytje Pole livven op in lytj eilaun en derom wie it aik neudsaak om mair op it Wed tò jochtjen.

De tòpassing fan ‘e kinnis fan it eeuwndersiek kin op twa wiizen: (a) de minsken kinne bewust môke wezze ieuwr dit febjaun mooi konstúttingen en (b) jà kinne dat aik mooi it lôzen af heren fan ‘e wytenschaplike bewiizen af bewysgreeuwnen hierfeur dà ’t komme út trooi húeken.

Deze bjaun mooi de netieuwr is op trooi wiizen te ferwerkjen yn ‘e konst: (a) gedichten af dichtkonst, (b) schildereeën af schilderkonst, (c) tòspraken af sprakkonst (retoryk). Mooi dat laste bedúel ik aik geweun propaganda dy ’t feur it Wed môke wezze mot; it Eilauners is derfeur gúed tò brúkken, en der mot sacht wezze nooi meuje retoryse tòpassingen feur it febjaun twisken it Wed en de taal fan it Eilaun. It Eilauns is gúed om propaganda mooi tò metjen feur it Wed omdat it fan eursprong (fanauds) mooi it Wed febeeuwn is en omdat it in meu fetôlsel is dat it hier gie om in lytjen taal dy ’t nach maar in pair sprakkers het en dat kin krekt de minsken oon it tinken satte ieuwr it ferlies fan wat belangryk is feur ús as minsk, de kin netieuwr wazze maar aik taal.

Deze bjaun mooi de netieuwr is op trooi wiizen tò bewiizen: (a) mooi de wezzenschat fan ‘e Eilaunse taal, (b) mooi de kultúer, dat wil seze it gedrach, fan ‘e Eilauners salm, (c) mooi it folksleeuwen, sò as de anymistyse fetôlsels en gedichten, fan ‘e Eilauners. Deze trooi wiizen om de bjaun tò bewiizen kinne historys eeuwnderbeeuwd wezze; wy kinne sjain wat der eerder mooi de folkstaal, folkskultúer en folksrelygy gebôrsde dat gúed wie feur de netieuwr.

De Eilauner wezzenschat is in wierspegeling af in tiidsopname fan ‘e lokale netieuwr. De taal ferriedt syn eursprong. Min mot wal betinke dat der mair talen, kultúeren en relygys op ieze binne dy in besondere bjaun hewwe mooi in netieuwrgebied, maar de bjaun dy ’t it Eilauners het is mooi it Wed en dat is een netieuwrgebied dat bescherme wedt as UNESCO-werelderfgúed. It eurspronklike gebied fan it Oerindogermaans (Ing. Proto-Indo-European) is aik tò afterheljen omdat de wezzenschat in wierspegeling fan ‘e lokale netieuwr is. Mooi de wezzen is tò sjain om wat gebied it gie. Feur my is dit tiige logys; de wezzen binne in spegelbeeld fan it gebied der ’t de taal eurspronklik fandinne komt.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s